Godine 1900, studentkinja fizike u Cirihu, Mileva Marić, suočila se sa okolnostima koje su joj, uprkos dobrim rezultatima na studijama, otežale dalji akademski put. Kasnije je postala supruga Alberta Ajnštajna, a nakon razvoda vraća se u Srbiju, gde provodi ostatak života. Njen puni doprinos nauci i danas je predmet različitih tumačenja.
Priča o Milevi Marić otvara pitanje koje je i danas aktuelno: šta se događa sa ženama u Srbiji koje završe fakultet, posebno u oblasti informacionih tehnologija, i zašto ih na rukovodećim pozicijama ima znatno manje?
Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku iz 2022. godine, visoke škole, akademije i fakultete više upisuju i završavaju žene. Među upisanim studentima žena je 59%, a među diplomiranim 61% (podaci za 2022. godinu). Takođe, žene čine više od polovine diplomiranih studenata na univerzitetima u Srbiji u velikom broju područja obrazovanja, dok su muškarci dominantni u područjima: Informacione i komunikacione tehnologije (66%) i Inženjerstvo, proizvodnja i građevinarstvo (55%).
Međutim, kada je tržište rada u pitanju, prema najnovijim globalnim istraživanjima, u IT sektoru žene drže tek oko 10–15% ključnih liderskih pozicija. Iako u velikim tehnološkim kompanijama čine oko trećine zaposlenih, u tehničkim ulogama uglavnom ne prelaze četvrtinu. Na samom vrhu hijerarhije njihov udeo dodatno opada — pa, prema različitim analizama, čine oko 10–11% izvršnog menadžmenta i svega oko 8% CTO pozicija.
Drugim rečima, obrazovni sistem uspeva da privuče i zadrži značajan broj devojaka na nivou visokog obrazovanja, ali se njihov udeo smanjuje u IT oblastima, a taj jaz se dodatno produbljuje na putu ka pozicijama odlučivanja. I upravo tu, na prelazu ka vrhu, nastaje tiha, ali uporna barijera koja oblikuje ne samo karijere, već i pravac čitavih industrija. Uzroci su složeni — od društvenih očekivanja i nedostatka mentorki do prepreka na radnom mestu i načina na koji se donose odluke o napredovanju.
Ovaj gubitak talenata nije samo lična, već i sistemska tema. Upravo zato će biti u fokusu predstojećeg BIZIT seminara, koji okuplja profesionalce iz IT sektora, rukovodioce i studente. Na seminaru pod nazivom „Kod uspeha: Žene koje pokreću digitalnu Srbiju“, koji će se održati 26. maja u Ložionici, bavićemo se pitanjima kako zadržati žene u tehnologiji, kako im otvoriti put ka liderstvu i šta kompanije mogu da urade da bi se ovaj jaz pretvorio u održiv rast.
Kao što nas priča o Milevi Marić podseća, obrazovanje jeste važan preduslov, ali nije i garancija profesionalnog razvoja. Put od obrazovanja do pozicija odlučivanja oblikuju brojni faktori — od individualnih izbora do šireg društvenog i profesionalnog okruženja. Zato je važno da otvorimo razgovor o tome kako da stvorimo uslove u kojima se potencijal prepoznaje, razvija i zadržava.
